Mijn algemene beschouwingen op de ontwikkelingen in Cranendonck: 'Een monument met verborgen glans.'

Hieronder is de integrale tekst te lezen zoals ik deze in de raadszaal op 6 november 2023 heb voorgedragen. Het is mijn visie op de ontwikkelingen waar we als Cranendonck voor staan. Wil je het terugkijken? Kijk dan hier.

"Onze trots. Ons kasteeltje Cranendonck. Onze trots. Onze gemeente Cranendonck. Ik zou willen dat het zo was. Dat al onze inwoners een gevoel van trots zouden voelen om inwoner van onze mooie gemeente te zijn. Helaas zijn we daar nog niet. Maar daar wil ik wel naartoe.

Ik ben trots op het kasteeltje Cranendonck en het gebied eromheen. De Baronie van Cranendonck is prachtig. Helaas ligt het al meer dan tien jaar te verloederen. Er gebeurt niets, het wordt niet bijgehouden, het ligt stil. Toch ademt het historie. En onder de stoflaag ligt veel glans te wachten. Maar dan moeten we wel aan de slag.

Ons kasteeltje Cranendonck als symbool voor onze mooie gemeente. Een vergelijk met dit monument is eenvoudig te trekken. Een monument is prachtig en heeft glans, tenminste, als je deze goed onderhoudt. Cranendonck is een monument, het heeft zo ontzettend veel mooie plekken. Soms zichtbaar, soms verborgen. Je kan ze echter zien als je door je oogharen kijkt. Het vraagt verder kijken dan wat je op het eerste gezicht ziet, het vraagt vooruit zien en vooruit denken. Net als bij een monument, je ontdekt verborgen parels achter luikjes en deurtjes door verder te kijken dan de oppervlakte. En Cranendonck heeft historie, een ontzettend rijk verleden. Onlangs vierde Maarheeze haar 800-jarig bestaan. Sta wat meer stil bij je erfgoed en ben er trots op. Investeer blijvend in cultuur en in onze leefomgeving, zoals je ook blijvend moet investeren in een monument. Er liggen zoveel kansen om onze gemeente mooier en leefbaarder te maken, maar dan moeten we wel aan de slag.

Want Cranendonck is een monument met achterstallig onderhoud. We hebben op diverse vlakken achterstand, omdat we niet voldoende vooruit hebben gekeken en omdat we bepaalde zaken hebben laten liggen. Er is herstelwerk nodig om de basis van Cranendonck weer op orde te krijgen. Maar een monument opknappen vraagt toewijding, kennis en kunde en veel tijd en energie. Je hebt een goede aannemer nodig die de klus gaat klaren. En je hebt een eigenaar nodig met visie, die weet waar ze naartoe wil. Gaat ons college dat lukken? Gaat deze gemeenteraad dat lukken? Het gaat nog niet vanzelf, zoveel is duidelijk.

Maar, ik zie wel zonnestralen door het bestofde glas schijnen. De kadernota van dit jaar toonde een bredere visie en in de begroting van dit jaar worden duidelijk een viertal strategische doelen voor de lange termijn aangegeven. Een positieve ontwikkeling als je het mij vraagt. Ook is het prettig als de cijfers laten zien dat er ruimte is om te bouwen, immers 2024 laat een positief saldo zien. Toch blijft het opletten, want vanaf 2026 gaan we de min in. Dat betekent dat er op dit moment alleen ruimte is voor verantwoorde investeringen.

Ik zie in de huidige begroting in ieder geval twee onverantwoorde danwel onnodige investeringen, en die moeten we in dit stadium in mijn ogen dan ook parkeren. Dat is enerzijds de beoogde investering van ruim 1 miljoen in een nieuw hockeyveld met waterberging, waarbij een beter alternatief in het vooruitzicht ligt en waarbij de hockeyclub voorlopig nog voldoende ruimte kent met het tweede veld dat men heeft. De andere beoogde investering waar ik geen noodzaak in zie is de zogenoemde fase 2 van de vervanging van velden bij S.V. Budel, een vervanging die niet nodig is getuige het opgestelde onderhoudsplan in de onlangs vastgestelde sportvisie. Dan kun je het nu niet verantwoord noemen om daar 2 ton voor uit te trekken. Samen hebben we het hier namelijk over 1,2 miljoen gemeenschapsgeld. Ik zal hier dan ook een wijziging op de begroting in voorstellen in de vorm van 2 amendementen, en ook een derde amendent dat ik zal indienen past in het kader van niet noodzakelijke uitgaven op het vlak van Metalot.

Een ander lichtpunt is de toenemende inzet op duurzaamheid en groen. Waar we het van onze verhoudingen in de gemeenteraad niet moeten hebben op dit onderwerp, hebben we gelukkig wel een wethouder in ons midden die hier echt op lijkt te willen doorpakken. De urgentie is meer dan ooit aanwezig, ook al ziet nog niet iedereen die. We kunnen er echter steeds minder omheen. We zien investeringen in capaciteit en uitgaven. Ik hoop wel dat we hierbij de inwoners met een kleine portemonnee niet vergeten, want juist daar zijn de grootste stappen te zetten maar de minste middelen aanwezig. En duurzaamheidsmaatregelen nemen betekent investeren, met eigen geld of door te lenen. Iets wat deze ‘minima’ vaak niet kunnen, laat staan bij stil kunnen staan, zij hebben andere zorgen aan hun hoofd. Ik kijk dan ook uit naar de aangekondigde plannen hiervoor door de wethouder.

Ook op groen en biodiversiteit zie ik stappen, onlangs was ik bij een inwonersbijeenkomst georganiseerd door de organisatie rond natuur, klimaat en landschap en dat inspireerde enorm. De extra uitgaven in deze begroting genoemd voor groenstimulatie steun ik dan ook van harte. Op het gebied van milieu zijn er volgens mij nog wel flinke stappen te zetten in Cranendonck, we kennen nog genoeg vervuiling in onze gemeente. Ik wil het college dan ook oproepen om dringend aan te sluiten bij het Schone Lucht Akkoord en scherp - of scherper - de ontwikkelingen rond Refresco in de gaten te houden. Het opgepompte water aldaar is al te lang te veel gedoogd, dit gaat in de toekomst onherroepelijk tot problemen leiden.

Wat al lange tijd een ondergeschoven kindje is, is de zorg voor inwoners die het het hardste nodig hebben. Inwoners met zorgvragen, in armoede, inwoners die kampen met eenzaamheid. In mijn ogen missen we hier het gevoel. Het sociaal domein bestuur je niet vanachter je bureaustoel, zorg voor inwoners vindt plaats achter de voordeur. Daar moet je zijn. Teveel geld gaat naar papieren projecten en plannen en te weinig naar de inwoners die het nodig hebben. Ook nu kondigt het college met een gevoel van trots een extra ‘investering’ aan van 190.000 euro. En begrijp me niet verkeerd, de intentie zal ongetwijfeld goed zijn. Maar met 900 minima in onze gemeente is dit 200 euro per huishouden per jaar extra - als het geld daar al terecht komt -, daar gaan we de ambitie om iedereen bestaanszekerheid te bieden niet mee redden. Er is meer gevoel nodig in het sociaal domein, meer ‘tussen de mensen’ staan. Het vraagt om anders besturen.

Die roep om een andere bestuurscultuur doe ik dan ook opnieuw. Zolang als wij als gemeenteraad nog denken weg te komen met het wegsturen van een inwonersvoorstel bij een commissievergadering, dan gaat er iets heel erg mis. Zolang als wij menen onze inwoners voor de gek te kunnen houden rond een azc dat niet weggaat, en ook niet bereid zijn daarop terug te komen terwijl iedereen inmiddels weet hoe het zit, dan zal het vertrouwen in ons als politiek steeds verder afnemen. Zolang als we plannen blijven opnemen in onze algemene beschouwingen, in onze raadsagenda’s, maar deze niet realiseren, voelen burgers zich niet serieus genomen. Ze willen een overheid waar ze op kunnen bouwen, een overheid die als ze zegt iets te gaan doen, het ook nakomt.

Kijk even de algemene beschouwingen van de afgelopen jaren er op na*. We lezen investeren in bouwen, we lezen een brugverbinding bij dorplein, we lezen verkeersproblematieken oplossen, we lezen investeren in de gemeenschapshuizen. Allemaal zaken die na vele jaren roepen nog altijd niet zijn gerealiseerd. We houden niet alleen onze inwoners voor de gek, maar ook onszelf. Daarom zal ik om te beginnen nu een motie aankondigen rond gemeenschapshuis de Schakel, er ligt een uitgewerkt plan, ik roep het college op om op zeer korte termijn dat geld te gaan reserveren. Ook kom ik met een motie rondom verkeer, vooruitlopend op het masterplan verkeer.

Die traagheid is overigens niet alleen aan de raad te wijten, maar ook aan de doortastendheid van het college. Er gebeurt echt te weinig op zeer belangrijke dossiers. Ik noemde het al eerder, ons mooie kasteeltje Cranendonck. De Baronie staat al jaren stil. Falend beleid. Op het AZC-dossier laten we onze gemeenschappen in onzekerheid, het college lijkt met angst te handelen. Geef duidelijkheid en laat onze dorpen niet verder polariseren. Gemeenschapshuizen wachten op vernieuwing, ieder dorp verdient een eigen, fatsoenlijk gemeenschapshuis. Maar wel met een reëel plaatje, de Borgh zal haar erfenis nog lang met zich meedragen. Op onderwijs hebben we het echt laten liggen, met als dieptepunt het verdwijnen van een basisschool in Dorplein en leerlingen die naar Weert moeten fietsen omdat we niet op tijd geanticipeerd hebben op ruimtegebrek bij het Bravo College. En als we niet oppassen verdwijnt ook de potentie voor een nieuwe school tussen Dorplein en Schoot. College, dit kan niet. Het moet anders, schakel door.

En dan terugkomend op het monument Cranendonck. In een monument kun je niet alleen oog hebben voor het grote geheel, maar moet je juist ook de kleine parels koesteren. In Cranendonck zijn dat onze kleine kernen. Ik heb hier grote zorgen over, hier lijkt het voor de toekomst mis te gaan. In onze begroting kennen we een programma Wonen en Leven, maar om te kunnen leven moet je er als eerste kunnen wonen. De woningbouw blijft in zijn geheel achter - we hebben veel te lang gewacht -, maar zeker in de kleine kernen. En zonder woningen, geen nieuwe toestroom. En zonder faciliteiten, inwoners die wegtrekken. Onze kleine dorpen bloeien dood. We verdelen onze aandacht in mijn ogen niet goed. Een voorbeeldje: sport. De afgelopen 8 jaar is er 1,5 miljoen geïnvesteerd in Budel en 0 euro in de andere kernen**. RoodWit ‘67 zit inmiddels zonder jeugdafdeling. Heb oog voor het algemeen belang, te vaak voeren andere belangen de boventoon. Heb oog voor de beeldvorming bij besluiten die je neemt. Heb oog voor alle inwoners. Investeer in onze kleine kernen, investeer in onze jeugd, investeer in mensen die het hard nodig hebben. Zij vormen de toekomst van Cranendonck.

Tot slot wil ik even terugkomen op 800-jaar Maarheeze. Een prachtig dorpsevenement. En zo kennen we meer hele mooie evenementen georganiseerd door de gemeenschap zelf. Te vaak horen we echter dat de gemeente eerder tegenwerkt, dan meewerkt. Probeer de dorpsevenementen te koesteren en proactief te faciliteren. Het is het fundament onder het monument: onze inwoners. Als zij harder gaan lopen voor onze gemeente, gaat onze gemeente steeds meer glanzen.

Dus: laten we gaan werken aan die basis, pas dan kunnen we verder. Het mooie aan een monument is dat het niet zomaar verloren gaat. Maar er gaat wel veel tijd in zitten om het te herstellen. Wat mij betreft is dat herstel reeds begonnen, maar dat lukt niet alleen. Daar hebben we een grote groep voor nodig. Wij als gemeente moeten het goede voorbeeld geven, maar er ligt ook een verantwoordelijkheid voor de inwoners zelf. Hopelijk gaan veel Cranendonckers dat zien en gaan we daar samen voor zorgen. Sta op. Dan kunnen we gemeente Cranendonck weer glans gaan geven. Dan wordt Cranendonck dat monument waar heel veel mensen met trots willen wonen en leven. Dan kunnen we oprecht gaan zeggen: Ons Cranendonck, daar ben ik zuinig op."

*op te zoeken in de HAC-edities van voorgaande jaren via HAC-online.
** bron: antwoord wethouder Lemmen op gestelde technische vragen in commissievergadering d.d. 12-9-2023.

Weten welke amendementen en moties ik heb ingediend naar aanleiding van de begroting 2024 die het college heeft voorgesteld? Bekijk ze hieronder. Later zal ik er bij aangeven welke door de gemeenteraad zijn aangenomen en welke het niet gered hebben (je hebt immers een meerderheid in de gemeenteraad nodig om dingen voor elkaar te krijgen).

- Amendement uitstellen investeringen sport - hockeyveld > verworpen (4 voor, 15 tegen)

- Amendement investeringen sport - vervanging velden SV Budel > verworpen (1 voor, 18 tegen)

  

- Amendement bijdrage Metalot > verworpen (6 voor, 11 tegen)

 

- Motie gemeenschapshuizen Dorplein en Gastel > aangenomen (unaniem: 19 voor, 0 tegen)

 

- Motie iedereen kan meedoen > aangenomen (10 voor, 9 tegen)

 

- Motie voorstel verbetering afvalinzameling > verworpen (1 voor, 18 tegen)

 

- Motie 30, tenzij.. > ingetrokken op advies college (komt terug bij behandeling masterplan verkeer)